بخشاينده بر جميع خلق در دنيا الرَّحِيمِ بخشاينده بر مؤمنين در آخرت ، بسبب ايمان . و فاتحه را منتهاى آيات سبع گرفته‌اند الْحَمْدُ لِلَّهِ جميع محامد و همه ثناها از ازل تا ابد آنچه معلوم و موجود بوده و هست و خواهد بود مر ذات مستجمع جميع صفات كامله راست كه رَبِّ الْعالَمِينَ پرورنده و تربيت كننده جميع مخلوقاتست از ملائكة و جن و انس و وحوش و طيور و سباع برّى و بحرى و غير آن الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ عن امير المؤمنين عليه السلام : « الرحمن الّذى رحم ببسط الرزق علينا ، الرحيم بنا فى ادياننا و دنيانا و آخرتنا ، خفّف علينا الدين و جعله سهلا خفيفا ، و هو يرحمنا بتمييزنا من اعدائنا » . مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ خداوند روز جزا و متصرّف در آن روز است بهرچه خواهد . و بنا بر قرائت « ملك يوم الدين » ترجمه‌اش چنين است كه پادشاه روز جزاست كه سلطنت و پادشاهى در آن روز او را باشد ، چنانچه فرموده « 1 » « لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ » محمد بن مسعود عياشى رضى اللَّه عنه كه از جملهء اعاظم اهل حديث و تفسير است از محمد بن على حلبى روايت كرده كه حضرت صادق عليه السلام « مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ » قرائت ميكردند ، و از داود بن فرقد روايت كرده كه او گفت من بكرّات و مرّات بحيثيتى كه احصاء آن نتوان كرد از آن حضرت شنيدم كه « ملك يوم الدين » قرائت ميكردند . پس بهر دو وجه قرائت توان كرد . و چون صاحب امانت مقاليد ابواب حمد الهى هنگام فتح و بسط ابواب تحميد ، پرورندهء عالم و آدم خود را در مرتبه قرب و اريكه عزت متمكن مييابد ، بنا بر اين در آن هنگام از بعد غيبت بقرب خطاب آمده ميگويد كه إِيَّاكَ نَعْبُدُ ترا عبادت ميكنيم و بس تعالى و تقدّس ، و غير تو را مستحق عبادت نميدانيم . عن ابى الحسن الرضا عليه السلام « ليس العبادة كثرة للصوم و الصلاة انّما العبادة التفكّر فى امر اللَّه عز و جل » و چون عبادت الهى كما ينبغى بدون اعانت بارى جل شأنه ميسر نيست ، بنا بر اين در تلو « إِيَّاكَ نَعْبُدُ » گفت : وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ يعنى و خاص از تو يارى ميخواهيم در اداى عبادات و انجاح ساير حوائج و مهمات ، و ديگران را واسطهء رسانيدن فيض تو ميدانيم . و بعضى گفته‌اند كه تقديم عبادت

--> ( 1 ) - سورهء مؤمن آيهء 16 .